کتاب حاضر مردم نگاری (مونوگرافی) یک خانواده سنتی ایرانی در اصفهان است، خانواده ای که حاصل پیوند ازدواج بازاری و روحانیت است، و دورانی را شامل میشود که جامعه ایران در حال گذار از یک جامعه سنتی به دنیای مدرن است. داستان خانواده ای است اهل بازار اصفهان، که در محیط پر تلاطم و جوشش دوره مشروطیت دوم، در دوران احمد شاه، می بالد و تحت تاثیر موج تجدد گرائی قرار گرفته، دگرگون میشود. سپس در دوران سر آغاز تجدد گرائی اقتدار گرایانه رضا شاه، رنگ می بازد و دوباره به جایگاه خود و سنت خویش باز میگردد.

راوی این خاطرات، میرزا عبدالجواد است که اول در نزد پدرش در بازار اصفهان کار میکند. سپس با پزشگی که از تهران به اصفهان آمده است و از دارالفنون فارغ التحصیل شده است آشنا میشود، که این نوجوان را به رموز دنیای  پیچیده امروزی و علم جدید پزشگی آشنا میکند. شوق و ذوق میرزا عبدالجواد برای دانستن علم جدید و استعدادی که از خود بروز میدهد، موجب می شود که او از بازار بیرون آمده، درس بخواند و پس از طی کردن فراز و نشیب های فراوان، به پزشگی با معلومات علم مدرن تبدیل شود و برای خود مطبی در اصفهان تاسیس کند. اما دوران "تجدد خواهی" در این خانواده دیری نمی پاید. با روی کار آمدن رضا شاه و سر آغاز دوران تجدد اقتدار گرایانه، بخصوص مسئله تغییر لباس و کشف حجاب، زندگی این خانواده دگرگون می شود و موجب بازگشت آن به سنت قبلی خانواده گی میشود: بازگشت به بازار و شیوه زندگی سنتی.

موضوع حق انتخاب لباس که دریک جامعه مدنی بعنوان یک امر کاملاً خصوصی و فردی تلقی میشود و باید از جانب حکومت تا زمانی که به عرف و اخلاق عمومی خدشه ای وارد نکرده، و به لحاظ حفظ حقوق فردی انسانی مورد احترام و حمایت (و نه دخالت) قرار گیرد،  در این دوران  تبدیل به موضوعی میشود که حکومت وقت با کمال قدرت و  بسیار اوقات به صورت خشونت آمیزی  کمر به اجرای آن می بندد. اثر این دگرگونی بروی قشر سنتی جامعه که "اندرونی" را حیطه مقدس خود میداند، منفی و زیان بار بوده است. موضوعی که میتوانست به صورت تدریجی و دواطلبانه و از طریق آموزش جدید در مدارس و گسترش نهاد های مدنی و به طریق مسالمت آمیز انجام گیرد، با دخالت حکومت در این امر خصوصی شهر وندان، تبدیل به معضلی بزرگ برای خانواده های سنتی میشود، که لاجرم عکس العمل آنان را به همراه دارد. این عکس العمل به صورت بازگشت به چهار چوب خانواده و گریز از اجتماع که بخصوص برای زنان خانواده با نرفتن به مدرسه و ندیدن آموزش جدید همراه است، اثرات منفی و زیان بار خود را نشان میدهد.

از خلال این خاطرات، علاوه بر جدال تجدد و سنت، ما به موضوعات دیگری نیز بر میخوریم: خواننده با بافت شهر اصفهان در دوران گذار، با تلاطم های سیاسی و اجتماعی آن دوره، دغدغه های فکری روشنفکران شهر، که خود میرزا عبدالجواد یکی از آنان است، با مشگل قحطی، وبا، حصبه، هرج و مرج که پس از استبداد صغیر محمد علی شاهی و اشغال اصفهان توسط روس ها بوجود آمده است، با هرج و مرج ناشی از ترکتازی قبایل بختیاری در شهر، با بی کیفیتی و عدم مدیریت سران حکومتی در اداره این شهر، با آرزوی اکثر روشنفکران آن زمان جهت بوجود آمدن حکومت قانون و رهبری مقتدر که حکومت قانون را جایگزین وضعیت آشفته جامعه نماید و موجب وحدت ملی شود، و بالاخره با مصاف مردم شهر اصفهان در رویاروئی با این مشکلات و مصائب، آشنا میشود.

در زمینه تجدد و سنت، روشنفکران ایرانی بسیار نوشته اند. ولی کمتر کتابی وجود دارد که پیچیده گی پروسه تجدد و تجدد خواهی و اثرات آنرا بروی اقشار مختلف جامعه از طریق مردم نگاری و تحقیقات میدانی، انجام داده باشد. برای عمق بخشیدن به گفتمانی که هم اکنون در این زمینه در جریان است، آشنائی با وضعیت خانواده های سنتی و عکس العمل مشخص آنان در برخورد با موج تجدد گرائی در ایران، ضروری است. باشد که ذکر خاطرات حاج میرزا عبدالجواد و مقدمه ای که با اتکاء تاریخ شفاهی این خانواده نوشته شده، بتواند پیچیده گی درونی و مکانیسم این دگرگونی ها، عمل ها و عکس العمل ها را بهتر به معرض نمایش گذارد.
اگر این کتاب بتواند تنها سهم کوچکی در این زمینه داشته باشد، نویسنده به مقصود خود رسیده است.

در اینجا نگارنده میخواهد از افراد زیر که او را در تحقیق و تحقق این کتاب یاری رسانده اند و در هر مرحله یاری و مشوق او بوده اند، تشکر نماید. در درجه اول، از مادر خود، خانم بتول اخوت که متن اصلی خاطرات پدرشان را در اختیار این جانب گذارده و در گفتگو با من بسیاری از جوانب مبهم و تاریک خانواده پدری را روشن کردند، از خواهرم نسرین نفیسی که نوار گفتگو با برخی از اعضای خانواده را در اختیار من گذارد، از همسرم فریبا جعفر شقاقی  و خواهرم ناهید نفیسی که زحمت خواندن و بحث مقدمه این کتاب را کشیدند و به نکات سودمندی که از قلم افتاده بود، اشاراتی کردند، از برادم حمید نفیسی که سخاوتمندانه آرشیو عکس های قدیمی اش را در اختیار من گذارد، از  آقای دکتر جمشید مظاهری و آقای خسرو پناه که رنج خواندن متن خاطرات را به عهده گرفته و رهنمودهای سودمندی   برای اصلاح متن و اطلاعات مفیدی در جهت منابع تاریخی شهر اصفهان در اختیار این جانب قرار دادند، از حاج محمد آقای اخوت که عکس ها ی تاریخی از جد خود را جهت استفاده در این کتاب به بنده واگذار کردند، از مرحوم احمد نفیسی که مرا در زمینه برخی ناگفتنی های دوران آخر میرزا عبدالجواد راهنما شدند، از آقای دکتر سیروس شفقی بخاطر در اختیار قراردادن نقشه قدیم اصفهان، از آقای دکتر آسفی برای اجازه دادن استفاده از نرم افزار تبدیل تقویم ها که خود مبتکر آن بوده اند، از آقای سید مهدی رجائی رئیس بخش خطی دانشگاه اصفهان و خانم نوری مسئول بخش روزنامه های قدیم اصفهان در کتابخانه ابن مسکویه، از آقای دکتر شفتی رئیس مرکز اسناد ملی استان اصفهان و همچنین کارمند این مرکز خانم ستوده برای در اختیار گذاردن اسنادی از آن دوره و راهنمائی های سودمندشان، از دوست عزیزم آقای محمد رحیم اخوت که همیشه مشوق این جانب در این امور بوده است، و بالاخره از کلیه فرزندان و آشنایان حاج میرزا عبدالجواد، که با گفتگو های شیرین خود شمه ای از آنچه بر این خانواده رفته است را برای نگارنده این سطور روشن کرده اند. همچنین از آخرین بازمانده خانواده میرزا عبدالجواد، مادرم خانم بتول اخوت که در طی مراحل تحقیق و تدوین خاطرات پدرش راهنمای من بوده است و مرا در چاپ این کتاب مشوق و پشتیبان بوده است، می بایستی تشکر کنم. بدون وجود این نازنین برای من تدوین این مجموعه میسر نبود.
همچنین در اینجا لازم می دانم از زحمات سرپرست نشر تاریخ ایران، خانم دکتر مرضیه اتحادیه، و همکار ایشان، خانم سعاد پیرا که زحمات تدوین و تنظیم این کتاب را گرفتند تشکر نمایم. سایر همکاران نشر تاریخ، آقای جود مردی در زمینه تنظیم عکس های کتاب، آقای محسن ابراهیم در زمینه گرافیک روی جلد کتاب مرا یاری داده اند، از هر دوی ایشان نیز بسیار ممنون هستم.
 
در اینجا توضیح سه نکته را لازم میدانم: اول اینکه تقسیم بندی متن به فصول مختلف و نام گذاری عنوان برای هر فصل و سر تیترها و عنوان های جانبی در دفتر خاطرات میرزا عبدالجواد از آن نگارنده است. میرزا عبدالجواد در دفترچه خاطرات خود به ندرت به نوشتن سر تیتری دست زده است. دوم  آنکه برخی لغات در متن اصلی یا به اشتباه نوشته شده اند و یا لغات نامانوسی هستند که شاید نا آشنا برای خواننده امروزی باشند. نگارنده سعی کرده است که در پرانتز در متن اصلی طرز صحیح لغت را ذکر کرده و یا معنای لغت را به فارسی امروزه بنویسد. سوم اینکه توضیح کلیه پاورقی ها از آن نگارنده است که برای روشن تر کردن موضوع متن در پائین هر صفحه آمده است.